Ինչպես արտահայտել հույզերը

Մարդկանց հաճախ թվում է, թե այս կամ այն հույզը «վատն է, անառողջ», կամ արտահայտելու համար ոչ պատշաճ: Հոգեբանությունը հաստատում է, որ բոլոր հույզերը հատուկ են մարդուն, այս կամ այն իրավիճակում յուրաքնաչյուրը կարող է ունենալ այնպիսի հուզական արտահայտություն, որը, մեր կարծիքով, անընդունելի է կամ անառողջ: Իրականում անառողջ կամ իրավիճակին անհամապատասխան կարող է լինել ոչ թե հույզը, այլ նրա արտահայտչաձևը: Հոգեպես առողջ մարդը փնտրում է սեփական հույզերն արտահայտելու առողջ և պատասխանատու ուղիներ:

Մարդն այսպես թե այնպես արձագանքում է ստեղծված իրավիճակներին, սակայն դա տարբեր է լինում: Երբևէ մտահոգվե՞լ եք, որ ձեր ընկերոջը վիրավորել եք վարմունքով, ապա պարզել, որ նա վիրավորված չէ: Պատահե՞լ է, որ զայրույթի պահին ուժեղ հարվածով փակել եք դուռը, ապա խոստովանել ինքներդ ձեզ, որ զայրույթն այդքանով սահմանափակվում է: Քանի որ մարդկանց զգացմունքները և ապրումները բարդ են, կարևոր է սովորել, թե ինչպես դրանք ճիշտ արտահայտել: Հույզերն առողջ արտահայտելը երբեմն անհրաժեշտ է ձեռք բերել սեփական փորձի, շրջապատի կամ հոգեբանի հետ շփվելու արդյունքում: Սակայն մինչև հույզի առողջ արտահայտչամիջոցը գտնելը, ավելի կարևոր է այն գիտակցելը, որը այդքան էլ հեշտ չէ, որքան կարող է թվալ: 

Երբեմն մեկ հույզը շփոթում են մեկ այլ հույզի հետ: Խոսքը հատկապես վերաբերում է զայրույթ կոչված հույզին: Մարդ դիմացինին երբեմն կարող է ասել «Ես քեզ ատում եմ» կամ`«Այլևս չեմ ցանկանում քեզ տեսնել», երբ իրականում ընդամենը ցանկանում է ասել.«Ես զայրացած եմ քեզ վրա»: Երբ զայրույթ եք զգում, աշխատեք վարվել այսպես.

• մի պահ կանգ առեք, կարգավորեք շնչառությունը,
• փորձեք կենտրոնանալ և գիտակցել, թե ինչն է ձեր մեջ զայրույթ արթնացրել,
• փորձեք գտնել բառեր, որոնք կարտահայտեն ձեր իրական զգացմունքներն այդ պահին,
• ասեք դիմացինին, թե ինչ եք զգում:

Տարաբնույթ հոգեբանական ուսումնասիրություններով պարզվել է, որ խոսքի կամ բառերի միջոցով մարդն արտահայտում է իր զգացմունքների միայն 10-17%-ը: Զգացմունքների մի մասն արտահայտվում է բառերի արտասանման ձևի, ձայնի տոնայնության, իսկ հիմնական մասըª մարմնի զանազան շարժումների կամ, այսպես կոչված` մարմնի լեզվի միջոցով: Ասելիքն արտահայտելու ժամանակ երբեմն բառերը մի բան են ասում, իսկ մարմնի լեզուն և ձայնի տոնը` այլ: Խոսքից բացի, զգացմունքները կարելի է արտահայտել անուղղակի միջոցներով, որոնք ավելի հաճախ կապված են անգիտակցական հոգեկան մակարդակի հետ: 

Հույզերի արտահայտման դրական կանոնները

Բոլորս սեփական փորձից գիտենք, որ արտահայտվելն այնքան էլ հեշտ բան չէ, բայց անպայման պետք է իմանալ, որ այն խիստ կարևոր է հոգեկան և ֆիզիկական առողջության համար: Կարելի է սովորել ավելի լավ հասկանալ դիմացինի զգացմունքները և թույլ տալ նրան հասկանալու ձեզ: Հոգեբաններն առանձնացնում են արտահայտվելու երեք նախընտրելի կանոններ:

Դրական արտահայտչաձև

Ուշադիր եղեք օգտագործվող բառերի նկատմամբ: Խորհուրդ է տրվում նախադասությունները սկսել ես-ով և խուսափել դու կամ դուք-ով սկսելուց: Պատճառն այն է, որ դու-ով սկսված նախադասությունը հոգեբանական ճնշում է ենթադրում: Իսկ երբ խոսում եք ես-ի անունից, որպես կանոն, դիմացինին չի վիրավորում և, հետևաբար, համապատասխան հակազդեցություն չի առաջացնում: «Դու թափթփված ես» ասելու փոխարեն ավելի ճիշտ կլինի ասել.«Ես վատ եմ զգում, երբ թափթփված սենյակ եմ տեսնում»: 

Երեխայի հետ շփման ընդհանուր սկզբունքն այն է, որ երբ խոսում եք զգացմունքների մասին, ավելի տեղին կլինի արտահայտել սեփական ապրումները, քան քննադատել երեխայի այս կամ այն արարքը: Օրինակ, գուցե ավելի լավ կներկայացնի ասվածը. երեխան տուն է վերադառնում կեղտոտ հագուստով: Հոգեբանորեն անվնաս ռեակցիան կլինի, եթե ասեք.«Ես չեմ սիրում, երբ երեխաները կեղտոտ հագուստով են լինում»: Վատ տարբերակը.«Չես ամաչում. այս ի՞նչ կեղտոտ տեսք ունես» Կամ` պատանին երաժշտություն է լսում, բայց ձայնը չափազանց բարձր է: Լավագույն ռեակցիան կլինի.«Ինձ շատ է հոգնեցնում բարձր երաժշտությունը», վատ տարբերակներից է`«Չէի սպասում, որ այդքան անհասկացող ես, անջատիր երաժշտությունը»: Այսինքն` ավելի գերադասելի է խոսքը սկսել սեփական ապրումների, խնդիրների մասին, քան քննարկել կամ առավել ևս քննադատել պատանու անձը: 

Ասեք դիմացինին, թե ինչ է պատահել, պատմեք ձեր զգացմունքների մասին: Ուշադիր եղեք ձեր խոսակցական լեզվի նկատմամբ, և խոսքերով, և մարմնի լեզվով արտահայտեք այն, ինչ իրականում զգում եք: Երբեմն ինքներս խոսքով արտահայտում ենք մի բան, իսկ մարմնով ցույց ենք տալիս ճիշտ հակառակը: Սա կարող է հակասական անդրադարձ ունենալ դիմացինի կողմից:

 Լսեք դիմացինի ասելիքը ևս: Մի փորձեք բղավելով կամ ավելի բարձր տոնով լռեցնել նրան: Փոխարենը ուշադրություն դարձրեք նրա օգտագործած բառերին: Հասկանալ չի նշանակում համաձայնվել, այնպես որ` փորձեք խնդիրը դիտել նաև դիմացինի տեսանկյունից: 

Իհարկե, միայն այս կանոններին հետևելը բավարար չէ, որ բոլոր տեսակի հարցերը լուծում ստանան: Արտահայտվելը կարելի է համեմատել երկկողմանի երթևեկության հետ: Եթե դիմացինը հրաժարվում է լսել ձեզ կամ արտահայտել իր զգացմունքները, այստեղ դուք անզոր եք: Այնուամենայնիվ, հոգեբանները գտնում են, որ մարդ իրեն ավելի լավ է զգում, երբ կարողանում է արտահայտել իր զգացմունքները կամ ապրումները: 

Զգացմունքներն արտահայտելու անկարողությունը բազմաթիվ դժվարություններ կարող է առաջացնել: Երբ մարդ շփվող չէ և թաքցնում է իր հույզերը, շրջապատողները կարող են մտածել, թե ինչ-որ բան այնպես չէ, և վերջիվերջո, նա կարող է մատնվել միայնության: 

Ասված խոսքերն անհրաժեշտ է ամրապնդել արարքներով, գործերով, անգամ դիմախաղով և ժեստերով: Երբ բառերն արտահայտվում են անկեղծ ժպիտով, դիմացինի հոգում ավելի հաճելի հետք են թողնում: 

Լինում են դեպքեր, երբ դժվար է սկսել խոսակցությունը: Այն դեպքում, երբ, ասենք, լարված եք կամ ճնշվածություն եք զգում, խորհուրդ է տրվում այդպես էլ ասել.«Ես լարված եմ, չգիտեմ ինչպես սկսել»: Այդ դեպքում զրուցակիցը, որպես կանոն, ավելի աջակցող և ուշադիր կլինի: Բացասական հույզերը նույնպես կարելի է արտահայտել: Երբեմն լռելը նպաստում է, որ մարդ ավելի վիրավորված զգա իրեն: Միշտ չէ, որ դիմացինը գիտի, թե ինչը ձեզ չի բավարարում կամ ձեռնտու չէ: 

Խորհուրդ է տրվում փոխհարաբերությունները ճշտել հնարավորինս շուտ, քանի որ չարտահայտած ապրումները, հույզերը, հատկապես միջանձնային հարաբերությունների շրջանակներում, կարող են բարդացնել իրավիճակը: Նկատի ունեցեք, որ ինչքան երկար եք կուտակում ագրեսիան ինքներդ ձեր մեջ, այնքան ավելի ուժգին կարող է լինել հետագա պոռթկումը, որը կարող է պատճառ դառնալ անգամ հարաբերությունների վերջնական սղման: 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ